Ima zemalja u kojima je jedan sport nešto više od sporta. U Srbiji je to košarka, i to se vidi u rezultatima koji se ponavljaju decenijama, kroz smjene država, imena i generacija.
Rio 2016, srebro poslije dvadeset godina
Na Olimpijskim igrama u Riju Srbija je stigla do finala, gdje ju je zaustavila reprezentacija Sjedinjenih Država rezultatom 96:66.
Poraz u finalu, ali i prva olimpijska medalja za srpsku košarku poslije dvadeset godina. Za sport u kojem se očekuje medalja, dvadeset godina pauze bilo je dugo.
Mundobasket 2014, deveto finale
Dvije godine ranije, na Svjetskom prvenstvu, Srbija je ponovo bila druga, opet iza američke selekcije.
Podatak koji se uz taj nastup najčešće navodi govori više od same medalje: bilo je to deveto finale Svjetskog prvenstva u historiji reprezentacije. Devet finala je broj koji imaju samo najveće košarkaške nacije svijeta.
Tradicija koja se nasljeđuje
Računajući i period jugoslovenske reprezentacije, čiji je kontinuitet FIBA priznala, iza te ekipe stoji pet naslova svjetskog prvaka, 1970, 1978, 1990, 1998. i 2002., i osam evropskih zlata.
To nije niz koji se stvara u jednoj generaciji. To je sistem koji traje: klubovi, škole, treneri i kultura u kojoj se dijete s loptom u ruci ne doživljava kao izuzetak.
EuroBasket 2017, finale koje je otišlo susjedu
Jedno od najzapamćenijih finala novijeg doba Srbija je izgubila od Slovenije, 85:93, u Istanbulu. Bogdan Bogdanović je te večeri postigao 22 poena uz pet asistencija, Milan Mačvan 18 poena i pet skokova.
Bilo je to finale u kojem su obje ekipe s prostora bivše Jugoslavije igrale za evropski tron, što je samo po sebi podatak o tome kakvu košarku ovaj region proizvodi.
Zašto baš košarka
Odgovor koji se najčešće čuje glasi: zato što je jeftina. Potreban je obruč i lopta. Beogradski asfalt, sarajevska igrališta, splitske i skopske betonske terene, sve to je decenijama proizvodilo igrače bez ijedne fensi akademije.
Drugi dio odgovora je trenerski. Škola koja je izašla s ovih prostora godinama je izvozila trenere u najjače evropske klubove.
A treći dio je najteže objasniti: očekivanje. U Srbiji se od košarkaške reprezentacije medalja ne nada, medalja se podrazumijeva. To je teret, ali i gorivo.
Klubovi kao temelj
Reprezentativni rezultati ne bi bili mogući bez klupske podloge. Partizan i Crvena zvezda decenijama igraju najjača evropska klupska takmičenja, a kroz njihove mlađe kategorije prošao je veliki broj igrača koji su kasnije nosili dres reprezentacije.
Partizan je 1992. godine osvojio Evroligu, tada najveći klupski trofej na kontinentu, s ekipom sastavljenom gotovo isključivo od domaćih igrača.
Trenerska škola
Manje vidljiv, ali možda i važniji izvozni proizvod od igrača su treneri. Škola nastala na ovim prostorima decenijama je popunjavala klupe najjačih evropskih klubova, a njeni principi, organizovana odbrana, disciplinovan napad i rad s mladima, prepoznatljivi su i danas.
Nova generacija
Posljednjih godina srpska košarka ima igrače u samom vrhu NBA lige, uključujući i višestrukog najkorisnijeg igrača te lige. To je promijenilo očekivanja: od reprezentacije se sada traži da titule osvaja, ne samo da do finala stiže.
Taj pritisak ima dvije strane. S jedne, gura ekipu da igra na najvišem nivou. S druge, svako srebro se doživljava kao propuštena prilika, što je luksuz koji si malo koja nacija može priuštiti.
Zašto to region prati
Košarka je na prostoru bivše Jugoslavije oduvijek bila sport u kojem se mjerimo s najboljima. Kad Srbija, Slovenija ili Hrvatska igraju finale velikog takmičenja, publika u cijeloj regiji zna imena igrača, klubove iz kojih su došli i trenere koji su ih vodili.
To je jedno od rijetkih zajedničkih naslijeđa koje se nije podijelilo raspadom države, samo se raspodijelilo na više dresova.
Izvori: FIBA, arhive olimpijskih i svjetskih takmičenja.
