Dvije grupe koje su obilježile crne hronike cijelog regiona u posljednjoj deceniji nastale su iz iste sredine i nose imena po naseljima u kotorskoj opštini.
Kavački i škaljarski klan bili su, prema dostupnim analizama, dio iste strukture sve dok ih nije razdvojio incident u Španiji. Ono što je uslijedilo bio je sukob koji je trajao više od deset godina i koji je, prema procjenama, odnio desetine života u više država.
Ubistva se nisu dešavala samo u Crnoj Gori. Bila su i u Srbiji, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Grčkoj, Španiji, Austriji i drugim zemljama, često usred bijela dana i na javnim mjestima.
Prema analizama koje se bave organizovanim kriminalom u regiji, iz Crne Gore potiče desetak visokorizičnih kriminalnih grupa s oko osamnaest vođa, a djeluju daleko izvan granica te zemlje. Kavački i škaljarski klan smatraju se najopasnijima među njima.
Prelomni trenutak u istragama nije bilo hapšenje nego tehnologija.
Presretanje šifrovanih komunikacija koje su se odvijale preko aplikacije Sky, i njihovo ustupanje istražnim organima, imalo je ključan uticaj na vođenje istraga i utvrđivanje dokaza. Poruke koje su korisnici smatrali nedostupnima postale su dokazni materijal u desetinama postupaka u više zemalja.
Zbog transnacionalnog karaktera ovih grupa, taj materijal je omogućio ono što nacionalna tužilaštva prije toga nisu mogla, povezivanje pojedinačnih ubistava u obrasce i utvrđivanje ko je izdavao naredbe.
Jedan od najpoznatijih ishoda tih postupaka jeste presuda kojom je Radoje Zvicer, u odsustvu, osuđen na četrdeset godina zatvora.
Istrage su, međutim, otvorile i drugi sloj. Milivoje Katnić, bivši glavni specijalni tužilac Crne Gore, našao se pred sudom po navodima da je bio dio kriminalne organizacije i da je sprječavao krivično gonjenje pripadnika jednog od klanova. Do pravosnažne presude vrijedi pretpostavka nevinosti.
Specijalno državno tužilaštvo je u okviru finansijskih istraga blokiralo oko 64 miliona eura na bankovnim računima.
Ono što se, uprkos svemu, nije bitno promijenilo jeste sam posao. Analize pokazuju da balkanski krijumčari droge, uključujući i dvije crnogorske grupe, nastavljaju međunarodnu trgovinu kokainom, zahvaljujući finansijskim sredstvima i uspostavljenim vezama, i pored hapšenja i otkrivanja Sky komunikacije.
Struktura se prilagodila. Uhapšeni su zamijenjeni, komunikacija je prešla na druge kanale, a rute su ostale iste.
To je ono što u ovoj priči najviše govori. Sudski postupci se vode i presude se izriču, ali posao zbog kojeg su te grupe nastale i dalje donosi previše da bi prestao.
Izvori: Radio Slobodna Evropa, izvještaji o suđenjima u Crnoj Gori, analize organizovanog kriminala na Zapadnom Balkanu, saopštenja Specijalnog državnog tužilaštva.
