U istoj sedmici u kojoj je Crna Gora u Luksemburgu privremeno zatvorila tri pregovaračka poglavlja i došla do ukupno 21, u Bosni i Hercegovini se još uvijek broje glasovi s izbora održanih 4. oktobra. Ta dva događaja dobro opisuju razliku u tempu.
Crnoj Gori je ostalo dvanaest poglavlja i javno je postavila cilj da pregovore završi do kraja ove godine. Komesarka za proširenje Marta Kos je podršku tom cilju izrekla otvoreno, ali uz upozorenje da je najteži dio tek pred Podgoricom.
Bosna i Hercegovina u istom trenutku nema ni potvrđene izborne rezultate. Oni se očekuju do 3. novembra, a tek od tog datuma počinju teći rokovi za konstituisanje institucija. Procjene koje dolaze iz stranačkih vrhova govore da bi dogovor o vlasti na državnom nivou mogao potrajati do proljeća.
Razlika nije u tome što je jedna država sposobnija od druge. Razlika je u broju mjesta na kojima se odluka može zaustaviti. Crna Gora ima jedan nivo vlasti koji pregovara i jednu skupštinu koja usvaja zakone. Bosna i Hercegovina ima državni nivo, dva entiteta, deset kantona i distrikt, a za veliki dio onoga što Evropska unija traži potrebna je saglasnost na više od jednog od tih nivoa.
Posljedica je da se u BiH i dobronamjeran dogovor raspada na putu kroz institucije. Zakon koji prođe na državnom nivou može zapeti u entitetu, a propis koji entitet usvoji može biti neprimjenjiv bez kantonalne odluke. Nijedan od tih koraka ne zahtijeva zlu namjeru da bi se zaustavio, dovoljna je sporost.
Drugi dio razlike je u tome što se u Crnoj Gori evropski put ne osporava kao cilj. Rasprava se vodi o tome kako i kojim tempom, a ne o tome treba li uopšte. U BiH je i sam cilj predmet političkog spora, pa se svaka tehnička obaveza pretvara u raspravu o ustavnom uređenju.
Postoji i element koji se rijetko pominje, a mjerljiv je. Pregovori s Unijom traže administraciju koja zna pisati zakone usklađene s evropskim pravom i koja ima kontinuitet. Takva administracija se gradi godinama i teško preživljava česte smjene. U sistemu u kojem se nakon svakih izbora mijenja veliki dio aparata, institucionalno pamćenje se gubi.
Ono što se iz crnogorskog primjera može uzeti nije model nego redoslijed. Prvo je postignut dogovor da je cilj zajednički, pa tek onda se pregovaralo o putu. U Bosni i Hercegovini se taj prvi korak uporno preskače, pa svaka naredna faza počinje iz početka.
Ovaj tekst je komentar redakcije i izražava stav autora.
